‘De natuur als uitvinder’ is nu verkrijgbaar. Ga voor meer informatie of om het boek te bestellen naar www.denatuuralsuitvinder.nl.

Innovolutie

Op het eerste gezicht hebben evolutie en innovatie wellicht niets met elkaar gemeen. Evolutie staat, in tegenstelling tot revolutie, voor traag: kleine veranderingen over een hele lange tijdsperiode, die per toeval ontstaan. Innovatie daarentegen staat voor dynamiek: creatieve, resultaatgerichte en soms radicale veranderingen, die elkaar steeds sneller opvolgen. Toch zijn er meer overeenkomsten dan u denkt.

In ‘On the Origin of Species’ stelt Charles Darwin dat de individuen of de soorten die het best aangepast zijn aan de omgeving overleven. Deze ‘survival of the fittest’ betekent dat in (sterk) veranderende omstandigheden de tot dan toe succesvolle soorten ten onder gaan en andere soorten juist de kans krijgen succesvol te worden. Tenzij de tot dan toe succesvolle soorten zich kunnen aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. Zo kon de mens (uiteindelijk) pas ontstaan toen de dinosaurus werd uitgeroeid door de catastrofale inslag van een meteoriet.

Voor bedrijven is dat eigenlijk niet anders. In veranderende omstandigheden gaan velen failliet, terwijl anderen juist opbloeien. Alleen de bedrijven die continu innoveren overleven alle veranderingen. Soms veranderen ze daarbij drastisch zoals Nokia. Opgericht in 1865 als molen voor houtpulp heeft het vele gezichten gehad, van rubberen laarzen tot elektriciteitskabels, was het begin vorige eeuw bijna falliet en nu een zeer succesvol telecom bedrijf. Om te overleven heeft niet alleen ieder bedrijf, maar ook iedere biologische soort een ‘overlevingsstrategie’, die veel overeenkomsten hebben. Een drietal voorbeelden.

Specialisatie
Veel dieren specialiseren zich in een bepaald voedsel. Koala’s eten bijvoorbeeld uisluitend eucalyptusbladeren. Deze bladeren bevatten gif dat voor de meeste andere dieren fataal is en dus hebben koala’s nagenoeg geen concurrenten. Ook specialiseren dieren zich in ‘technieken’. Iedere roofkat bijvoorbeeld heeft zijn eigen techniek om een prooi te vangen. Terwijl jachtluipaarden zich suf rennen om een prooi te vangen (het is het snelste landdier ter wereld) is de luipaard juist een sluiper die zijn prooi ‘stealthy’ benadert.

Ook bedrijven kennen dit fenomeen. Als ik een Alfa Romeo heb als auto ga ik naar de Alfa Romeo garage en niet naar de BMW garage. Dat doe ik als ik een BMW heb. Naar een algemene garage zal ik niet snel gaan omdat ik de, wellicht foutieve, veronderstelling heb dat die minder verstand hebben van mijn specifieke auto.

Nadeel van specialisatie is dat het erg gevoelig is voor veranderende omstandigheden. Door de vaak verregaande graad van specialisatie is een verandering om alsnog te overleven vaak niet haalbaar. Stel dat door een ziekte alle eucalyptusbomen verdwijnen, dan zal de koala zeer waarschijnlijk mee verdwijnen. Het spijsverteringsgestel is niet goed toegerust op ander voedsel en als het dat wel zou zijn zou de koala zich op een terrein moeten begeven met veel en veel sterkere concurrentie. Dat gaan ze niet redden.

Diversificatie
Een andere strategie is juist het tegenovergestelde: diversificatie. Bedrijven die zich diversifiëren hebben het voordeel dat als het slecht gaat in de ene markt, dat niet voor de andere markt hoeft te gelden en zo gemiddeld altijd het hoofd boven water kunnen houden.

In het dierenrijk is de haai een echte overlever. De oudste haaien ontstonden al meer dan 400 miljoen jaar geleden, zo’n 200 miljoen jaren voordat de eerste dinosaurus het levenslicht zag. Terwijl er maar ongeveer 800 soorten dinosaurussen bekend zijn, bestaat de hele dynastie van haaien uit 3000 soorten. Terwijl de verschillende soorten haaien kwamen en weer gingen, afhankelijk van de omstandigheden, is de haai als familie altijd blijven bestaan.

Nadeel van diversificatie voor bedrijven is een versnippering van focus, aandacht en resources. In een extreem geval zou het bedrijf uit iedere markt geconcurreerd kunnen worden door een specialist. Ook is het mogelijk dat het beeld te diffuus is van het bedrijf of dat er vreemde associaties komen. Stel dat een bedrijf fietsenvet maakt, maar ook margarine voor op brood, dan heeft deze boter psychologisch een vreemd smaakje.

De wereld naar je hand zetten
Bij evolutie wordt meestal gesproken over het aanpassen aan de omgeving. Is dat niet een groot verschil met innovatie? Radicale innovatie verandert immers de wereld zelf juist. Denk hierbij aan het Internet die de manier waarop we communiceren, sociale contacten hebben en zaken doen ingrijpend heeft veranderd en de wereld een nieuw aanzien heeft gegeven.

Maar wie heeft het Internet bedacht? Een dier dat bekend staat als Homo Sapiens, beter bekend als ‘mens’. Als één dier in staat is geweest de wereld naar zijn hand te zetten, dan is dat wel de mens. Maar de mens is niet de enige, ook de termiet is een ware kunstenaar op dit gebied. De termietenheuvel, die meters hoog kan worden, wordt zodanig gebouwd dat er een gunstige luchtcirculatie ontstaat. Niet alleen om de temperatuur voor het broedsel rond de 35°C te houden, maar ook essentieel voor de schimmeltuinen die sommige soorten cultiveren. Termieten zijn paddenstoelboeren die de paddo’s voor eigen consumptie gebruiken.

Nadeel van de wereld naar je hand zetten is dat dit mogelijk desastreuze gevolgen heeft voor de omgeving en de daar levende dier- en plantensoorten. Deze kunnen direct of indirect van belang zijn voor de soort en kan de wereld naar je hand (of poot) zetten uiteindelijk onbedoeld zorgen voor de teloorgang van de eigen soort.